Vanaf 1 april 2025 is het in de dressuursport mogelijk om bitloos te starten tot en met de klasse ZZ-Zwaar. Een goede ontwikkeling, denk ik persoonlijk! Het is niet dat ik een groot voorstander ben voor bitloos, maar ik heb er ook niets tegen. Ik denk persoonlijk dat je dit per situatie moet bekijken en ik denk dat het goed is dat de KNHS nu steeds meer mogelijkheid geeft om te kiezen. Toch hoor je vaak dat bitloos rijden beter en vriendelijker zou zijn dan rijden met een bit. Dit is een interessante discussie, want er zijn volgens mij zowel voordelen als nadelen. Beide methoden hebben hun unieke kenmerken en toepassingen, afhankelijk van de behoeften van paard en ruiter.

In deze blog zetten we de verschillen op een rij en bekijken we het bit ook vanuit zijn rol als communicatiemiddel, inclusief hoe het tongbeen en de rest van het lichaam van het paard hiermee in verbinding staan.

Het bit als communicatiemiddel
Een bit is meer dan alleen een hulpmiddel om het paard te sturen of om controle mee uit te oefenen. Het is een verfijnd communicatiemiddel tussen ruiter en paard. Een goed passend bit heeft een heel directe verbinding met het tongbeen (hyoid), een essentieel onderdeel van de anatomie van het paard.

Het tongbeen is via spieren en ligamenten verbonden met de kaak, schedel, nek en zelfs het voorbeen en de borstkas. Als we dat verder uitwerken, zien we dat via fascia lijnen en spierketens de connectie met het achterbeen gelegd kan worden. Dit benadrukt hoe spanning of ontspanning in het tongbeen invloed heeft op het hele lichaam van het paard, van de houding van het hoofd en de hals tot de beweging van de schouder, de rug en het achterbeen.

Een correct passend en gebruikt bit kan deze verbinding ondersteunen en bijdragen aan een beter evenwicht en soepelheid. Echter, verkeerd gebruik kan spanning veroorzaken, wat door het hele lichaam van het paard voelbaar is. Des te belangrijker dus dat het bit goed past, maar ook dat de kennis en vaardigheid van de ruiter in orde is. Als dat in orde is, denk ik dat een bit functioneler kan zijn dan bitloos rijden, omdat je het paard directer kunt ondersteunen in zijn lichaam.

Tongproblemen in de praktijk
Als bitfitter, hoofdstelfitter en osteopaat kom ik vaak tongproblemen tegen. Vaak zie ik open monden en een opgetrokken tong. Veel ruiters zoeken dan de oplossing in het bit, omdat ze denken dat het paard het bit ontwijkt. Dit is echter vaak een misverstand, omdat het probleem meestal ergens anders in het lichaam zit. Het bit is 9 van de 10 keer niet de oorzaak of oplossing van dit probleem. Zoals eerder vermeld is het tongbeen verbonden met diverse spieren die een grote invloed hebben op de beweging van het paard. Een probleem kan natuurlijk vanuit het bit ontstaan, maar ik zie ook heel veel paarden die een probleem elders in het lichaam hebben(zeer vaak het lendenen en SI gebied) en dit uitten in het optrekken van de tong. Een ander bit zal in dat geval weinig veranderen; we moeten op zoek gaan naar de echte oorzaak van dit probleem.

Zo’n tongprobleem is vervelend, maar het geeft ons wel heel veel informatie over het lichaam van het paard. Ik ben van mening dat als het paard geen onderliggende problematiek heeft en ontspannen is, de mond ook ontspannen zal zijn.

Bitloos rijden
Het bitloos rijden wordt steeds populairder en er beweren steeds meer mensen dat dit paardvriendelijker zou zijn. Echter zitten ook aan bitloos rijden voor en nadelen. Tijdens mijn werk als osteopaat kom ik veel en vaak spanningsklachten op het hoofd tegen. Spanning op de kaak is een veelvoorkomend en vervelend probleem zowel bij bit als bitloos gereden paarden. Daarnaast zie ik bij bitloos gereden paarden vaak spanning rondom andere delen van het hoofd. Ik denk dat dit te relateren is aan de druk die wordt uitgeoefend op het hoofdstel. Deze druk wordt bij een bitloos hoofdstel voornamelijk uitgeoefend op de neus, of bij een kaakgekruist model op de kaak en achter de oren. Ook zeker niet ideaal dus.

Met een bitloze optoming heb je doordat de druk eerst via de neus op het hoofd uitgeoefend wordt een minder direct contact met de bewegingsspieren van het paard. Dit is fijn als je zelf wat minder handig bent en je paard niet in de weg wilt zitten, maar is lastiger als je je paard wel wilt helpen in het correct bewegen.

Bit vs Bitloos
Uiteindelijk komt het er op neer dat zowel bit als bitloos rijden voor en nadelen hebben. Ik denk persoonlijk dat je altijd moet kijken naar je paard en naar je eigen kunde en wat je doel is met je paard. Een onrustige of strakke ruiterhand is altijd vervelend, of je nu met of zonder bit rijdt. Zowel met bit als zonder bit moeten we streven naar een licht en verend contact.

Bij beide methoden blijft de pasvorm van het hoofdstel ook cruciaal! Bij bitloos misschien nog wel meer omdat er over het algemeen meer druk wordt uigeoefend op het hoofd. Rij je met bit? Dan is zeker ook de pasvorm en inwerking van het bit van groot belang. Er zijn vele verschillende bitten met allemaal hun eigen inwerking. Per paard is het verschillend wat hij/zij nodig heeft om de communicatie goed te laten verlopen. Des te belangrijker om hier dus eens goed over na te denken en als je zelf de kennis niet hebt om een professional in te schakelen.

Uiteindelijk draait het om de harmonie tussen ruiter en paard, ongeacht de gekozen methode.

Conclusie
De keuze tussen rijden met een bit en bitloos rijden hangt af van de specifieke behoeften van paard en ruiter. Met de nieuwe regels in de dressuur komt er meer vrijheid om te kiezen wat het beste werkt voor jou en je paard. Of je nu kiest voor een bit of bitloos, het allerbelangrijkste is dat het goed past en je paard zo min mogelijk in de weg zit om zo een goede training, respect voor het paard en de intentie om samen een harmonieuze samenwerking te bereiken voorop staat.